1. ยาฆ่าเชื้อโรคและยาระงับเชื้อโรค ที่ใช้ในครัวเรือนประกอบด้วยสารเคมีชนิดใดชนิดหนึ่งหรือหลายชนิดผสมกันดังต่อไปนี้
- ผงซักฟอกชนิดประจุบวก (cationic detergents) เช่น

benzalkonium, cetrimide, cetylpyridinium, chlorhexidine
- เอทธานอล (ethanol)
- ไฮโดรเจนเปอร์อ๊อกไซด์ (hydrogen peroxide)
- ฟีนอล (phenol), คลีซอล (cresol), คลอโรคลีซอล (chlorocresol), คลอร๊อกซี่ลีนอล (chloroxylenol), และกรดทาร์ (tar acid)
- น้ำมันสน (pine oil)
- สบู่ (soap) เป็นต้น
ยาฆ่าเชื้อโรคและยาระงับเชื้อโรคดังกล่าวข้างต้น นอกจากจะใช้ในบ้านเรือนแล้วยังใช้ในโรงพยาบาลและสถานประกอบการเช่นกัน ส่วนโรงงานอุตสาหกรรม โรงโคนม อาจมีสารเคมีอื่นผสมลงไปด้วยเพื่อให้เกิดพลังกำจัดเฉพาะเชื้อโรคชนิดต่าง ๆ

2. ประโยชน์:
ยาฆ่าเชื้อโรคและยาระงับเชื้อโรคมีคุณสมบัติทำลายเชื้อจุลินทรีย์ที่ทำให้เกิดโรค ใช้กันอย่างแพร่หลายในครัวเรือน ยาฆ่าเชื้อโรค (disinfectant) ใช้ในการทำความสะอาดสิ่งของและวัสดุ ส่วนยาระงับเชื้อ (antiseptic) ใช้ทำความสะอาดผิวหนังและบาดแผลบนร่างกาย

3. สาเหตุของการเกิดพิษ:
เอทธานอล (ethanol) เป็นสาเหตุทำให้หมดสติและมีผลต่อระบบการหายใจ ผงซักฟอกประจบวก (cationic detergents) ชนิดเข้มข้นทำให้เกิดเป็นแผลพุพองในปากและลำคอ และมีผลต่อกล้ามเนื้อ ไฮโดรเจนเปอร์อ๊อกไซด์ (hydrogen peroxide) ทำให้เกิดอาการระคายเคือง ส่วนพีนอล (phenol) มีคุณสมบัติในการกัดกร่อนและมีผลต่อสมอง การหายใจ หัวใจ ตับและไต สารที่กล่าวมาทั้งหมดนี้มีพิษทั้งสิ้น ถ้ากลืนกินเข้าไป นอกจากนี้สารพีนอลยังสามารถทำให้เกิดพิษได้เมื่อสัมผัสผิวหนัง
ตามปกติแล้วยาฆ่าเชื้อโรคและยาระงับเชื้อโรคชนิดที่ใช้ในครัวเรือน หากกลืนเข้าไปเพียงเล็กน้อย จะไม่ทำให้เกิดอาการรุนแรง นอกจากจะกลืนกินเข้าไปเป็นจำนวนมาก ซึ่งอาจทำให้เสียชีวิตได้เช่นกัน
ยาฆ่าเชื้อโรคที่ใช้ในสถานประกอบการต่าง ๆ เป็นตัวที่สามารถทำให้เกิดพิษที่รุนแรงได้มากกว่ายาฆ่าเชื้อโรคชนิดที่ใช้ตามบ้านเรือนเนื่องจากมีความเข้มข้นสูงกว่า และอาจจะมีสารพิษชนิดอื่น ๆ ผสมลงไปด้วย ยาฆ่าเชื้อโรคจำพวกฟีนอลชนิดที่มีความเข้มข้นสูงอาจจะเป็นพิษรุนแรงถ้าฉีดหรือสัมผัสบนผิวหนัง

4. ลักษณะอาการ:
ถ้ากลืนกินสารพิษ ผู้ป่วยจะมีอาการดังต่อไปนี้
- คลื่นไส้ อาเจียนและท้องเดิน
- ระคายเคืองในปากและลำคอ
ถ้าสารพิษมีผงซักฟอกชนิดประจุบวก
- จะเกิดแผลพุพองในปาก ลำคอและหลอดอาหาร
- กล้ามเนื้ออ่อนเปลี้ย
- ผู้ป่วยหายใจลำบาก
- หมดสติ
- ชัก
- ความดันโลหิตต่ำ
- น้ำท่วมปอด (lung oedema)
ถ้าสารพิษมีเอทธานอล (ethanol) เป็นองค์ประกอบจะมีอาการ
- เชื่องซึม
- หมดสติ
- อุณหภูมิกายต่ำ
- หายใจไม่สะดวก
ถ้าผลิตภัณฑ์มี hydrogen peroxide เป็นองค์ประกอบ จะมีอาการ
- คลื่นไส้ อาเจียน ปวดในช่องท้อง
- เป็นแผลพุพองในปากและบริเวณลำคอ
ถ้าสารพิษมีฟีนอล เป็นองค์ประกอบ จะมีอาการ
- แผลพุพองในปากและลำคอ
- หายใจเร็ว
- ชัก
- ชีพจรเต้นไม่เป็นจังหวะ
- หมดสติ
- ความดันโลหิตต่ำ
- ปัสสาวะมีสีคล้ำ
- มีอาการของตับและไตถูกทำลาย

ถ้าสารพิษเข้านัยน์ตา จะทำให้เกิดอาการ
- ตาแดงและน้ำตาไหล
- มีอาการเหมือนถูกต่อยหรือถูกความร้อน
- อาจมีแผลเกิดขึ้นที่ตา

ถ้าสารพิษสัมผัสผิวหนัง จะมีอาการ
- ตาแดง และระคายเคืองดวงตา
- ถ้าสารพิษมีความเข้มข้นสูงจะทำให้เกิดแผลที่ดวงตา
- ถ้าสารพิษมีส่วนประกอบของฟีนอลปริมาณมากจะทำให้เกิดอาการชัก หายใจเร็วและหมดสติได้

5. การปฐมพยาบาลเบื้องต้น:
- ถ้าเป็นยาฆ่าเชื้อโรค (disinfectant) ที่ใช้ในครัวเรือนและผู้ป่วยกลืนกินเข้าไปอาจจะมีอาการเกิดขึ้นบ้างก็เพียงเล็กน้อยซึ่งได้แก่ คลื่นไส้ และอาเจียน ผู้ป่วยจะหายเป็นปรกติภายในเวลาอันรวดเร็ว โดยไม่จำเป็นต้องไปพบแพทย์เพียงให้ดื่มนมก็เพียงพอ อย่างไรก็ตามอาจจำเป็นต้องนำผู้ป่วยส่งโรงพยาบาลทันทีหากผู้ป่วยมีสาเหตุดังต่อไปนี้
- ผู้ป่วยกลืนกินยาฆ่าเชื้อโรคเข้าไปปริมาณมาก
-ผู้ป่วยกลืนกินยาฆ่าเชื้อโรคชนิดที่ใช้ในโรงพยาบาลหรือชนิดที่ใช้ในโรงงานอุตสาหกรรมต่าง ๆ

ถ้าสารพิษเข้าตา:
- ให้ล้างตาด้วยน้ำสะอาดให้นานอย่างน้อย 15-20 นาที และถ้ามีอาการของดวงตาอักเสบหรือเกิดแผลที่ดวงตาให้นำผู้ป่วยส่งโรงพยาบาลทันที

ถ้าสารพิษสัมผัสผิวหนัง:
-เปลี่ยนเสื้อผ้าใหม่และล้างบริเวณผิวหนังที่สัมผัสสารพิษด้วยน้ำสะอาดหรือน้ำประปา

และนำผู้ป่วยส่งโรงพยาบาลทันทีพร้อมกับสารบรรจุสารพิษ

เอกสารอ้างอิง:
Henry JA, Wiseman HM. Management of poisoning. WHO:Geneva;1997:185-8.

เขียนและเรียบเรียงโดย: ประพัีนธ์ เชิดชูงาม, ศุภชัย รัตนมณีฉัตร ภาควิชาเวชศาสตร์ป้องกันและสังคม คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล

<<<<<<<<<<sipcn@mahidol.ac.th<<<<<<<<<<

<<<<<<<<<<<กลับด้านบน<<<<<<<<<<<<